Nieuw beleid Monumentenzorg en Archeologie 2009-2019

Op 10 september 2009 heeft de gemeenteraad de nota Cultuurhistorie Alkmaar Beleidskader 2009-2019 ' Authentiek door dynamiek' vastgesteld. Hierin wordt het beleid voor de komende 10 jaar geformuleerd. Centraal in deze beleidsvisie staat de samenhang tussen de vakgebieden archeologie, bouwhistorie en monumentenzorg.

• In het stuk Beleidskader 2009-2019 zijn in kort bestek de koers en de beslispunten van de raad opgenomen
• In de Beleidsvisie worden de drie vakgebieden, de samenhang, ambities en de landelijke beleidstrends geschetst waaruit de koers en de beslispunten zijn voortgekomen
• De Verordening is de juridische vertaling van het voorgenomen beleid
• In de Bijlagen vindt u o.a. de archeologische verwachtingskaart, de onderzoeksagenda en de uitkomsten uit de participatie

De directe aanleiding voor het opstellen van nieuw beleid is een wetswijziging op het gebied van archeologie. Daarnaast zijn landelijke beleidstrends vertaalt naar een voor Alkmaar relevant beleid en is bouwhistorie voor het eerst opgenomen. De nota kondigt geen ingrijpende koerswijzigingen aan en is een logische voortzetting van de al bestaande werkwijze en ambities.

Bij het behoud van het cultureel erfgoed gaat het om het geheel van boven- en ondergrondse monumenten, straatbeelden, samenhangende bebouwing, stratenpatronen, pleinen, waterwegen, historische groenpartijen etc. We spreken per slot van rekening over een monumentale stad. Dat wil niet zeggen dat de ontwikkeling van die stad stilstaat. Dat is ook in het verleden nooit zo geweest. Het beleid heeft daarom, naast behoud, vooral ook tot doel om cultuurhistorie in te zetten als een van de ontwerpuitgangspunten bij bouwplannen en andere ruimtelijke ontwikkelingen. Waar wordt voortgeborduurd op de historische ontwikkeling van de stad behoudt zij haar kwaliteit, terwijl ook aan de eisen van een moderne centrumstad kan worden voldaan.

De beleidsvisie voor cultuurhistorie is gebouwd op deze 3 hoofdfundamenten.

• Erfgoed uitgangspunt voor vernieuwing
  Het is onmiskenbaar: cultuurhistorisch erfgoed is bepalend bij de vorming van een stad en haar identiteit. Het behouden van objecten, ensembles en structuren door deze opnieuw te ontwikkelen draagt in belangrijke mate bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. Archeologisch en bouwhistorisch onderzoek verschaffen de onderbouwing voor wat wel en niet bewaard blijft bij grote ruimtelijke ontwikkelingen.
• Vermarkten erfgoed gunstig voor economie
  Erfgoed brengt een groot economisch belang mee. Het vermarkten van de cultuurhistorische kwaliteiten en het versterken van dit imago heeft een gunstig effect op het ondernemingsklimaat,  recreatie en toerisme. 
• Verleden krijgt toekomst door educatie
  Kennis van het verleden leidt tot een groter begrip van het heden. Deze kennis moet gebruikt worden, als inspiratiebron bij nieuwbouw maar ook om draagvlak te vergroten onder het eigen publiek. Maar ook dienen de benodigde ambachten en vaardigheden overgedragen te worden opdat ook de generaties na ons in staat zullen zijn in stand te houden wat wij met zoveel plezier behouden en overdragen.

Cultuurhistorie in Ruimtelijke ordening
Bij het maken van ruimtelijke plannen is het cultuurhistorische erfgoed een belangrijke inspiratiebron. Cultuur geeft identiteit. Voorkomen moet worden dat op grote schaal het waardevolle uit het verleden teniet wordt gedaan. Bij een onzorgvuldige uitwerking die ongevoelig is voor historische waarden kunnen dezelfde ruimtelijke veranderingen juist leiden tot verschraling en nivellering, tot het verdwijnen van stedelijke en landschappelijke karakteristieken en regionale verschillen, en tot ruimtelijk en maatschappelijk “geheugenverlies”. Van groot belang daarbij is een bewuste en zorgvuldige vormgeving, met beleid gericht op ruimtelijke kwaliteit die elementen en structuren uit het verleden duurzaam aanwezig laat blijven.

Cultuurhistorie hoort bij een grondige analyse van gebieden ten behoeve van structuurvisies en bestemmingsplannen. Cultuurhistorie bevindt zich op de onderste laag; de ondergrond. Hierop ontwikkelen zich de overige 2 lagen; netwerken en occupatie. Door de lange ontstaansgeschiedenis is de ondergrond kwetsbaar; belangrijke veranderingen vergen al gauw meer dan een eeuw tijd. Een gedegen analyse van de ondergrond is van belang voor duurzame ontwikkeling van een gebied.

Binnen de ruimtelijke ordening komt cultuurhistorie in al zijn facetten dus samen. Hier komt de integrale aanpak van cultuurhistorie het best tot zijn recht.

Nieuwe wet voor archeologie
De noodzaak om te komen tot een nieuw archeologiebeleid is hoofdzakelijk gelegen in de invoering van de Wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz) per 1 september 2007, welke is voortgekomen uit het Europese verdrag van Valletta (Malta) uit 1992. Het uitgangspunt van de Wamz is om archeologische waarden beter te beschermen en te verankeren in de ruimtelijke planvorming. In de nieuwe wet wordt ook het veroorzakerprincipe ingevoerd. Hierbij kunnen de kosten die gemaakt worden om het archeologisch erfgoed te beschermen verhaald worden op de initiatiefnemer van de ontwikkeling, de veroorzaker. Een belangrijke overweging in het opstellen van het nieuwe archeologiebeleid is uitvoering geven aan het landelijk beleid op een voor de initiatiefnemer zo min mogelijk belastende manier. Daar waar mogelijk zal de gemeente zijn eigen kennis en expertise inzetten om een goede samenwerking te kunnen bewerkstelligen die voor beide partijen voordelig zal zijn.

Archeologische verwachtingskaart

Bouwhistorisch onderzoek
Structureel bouwhistorisch onderzoek zorgt voor meer kennis en inzicht in de ontstaansgeschiedenis van Alkmaar en hoe men door de eeuwen heen heeft gebouwd. Dit sluit nauw aan bij het archeologisch, architectuur- en (fragmentarische) bouwhistorisch onderzoek dat de afgelopen jaren heeft plaats gevonden. Deze informatie kan ingezet worden om als inspiratiebron te dienen voor nieuwe ontwikkelingen in de stad. Het is daarom belangrijk deze kennis toegankelijk te maken voor alle betrokkenen. Voorgesteld wordt om de rol van bouwhistorie in het proces van restauratie, herbestemming en sloop in de historische gebieden verder te benadrukken en hiertoe de bestaande wet- en regelgeving aan te wenden.

Monumentenzorg
Als gevolg van ruim 35 jaren monumentenzorg verkeert de stad in goede staat. De vele juweeltjes, zoals de Grote Kerk, het Stadhuis, de Waag en de vele woonhuismonumenten, geven de stad een duidelijke eigen identiteit. Een gunstig effect is de bijdrage aan de aantrekkingskracht van de stad voor toeristen en winkelend publiek. Instandhouding van onze monumenten is dus geen zorg, maar een mooie kans om het succes van de afgelopen jaren uit te bouwen. Daarnaast zijn in de nota nieuwe uitdagingen geformuleerd op het gebied van monumentenzorg waarbij de blik van het vakgebied verbreed is van een zuivere objectgerichte naar een gebiedsgerichte benadering.

Overzichtskaart Monumentale bebouwing binnenstad

Meer informatie

Afdeling Monumentenzorg en Archeologie
Gonna de Reus
Tel: 14 072
E-mail: gdreus@alkmaar.nl

Laatste wijziging: 11 september 2009

 

Laatste wijziging: 04 oktober 2011