Laat 233-237

Waar bent u naar op zoek?

Laat 233-237

Voor de bouw van een nieuwe winkel werden drie panden gesloopt aan de zuidzijde van de Laatzuidzijde, direct aangrenzend aan opgravingsterreinen uit 2004 (Laat 229-231) en 2002 (Koorstraat 59). De sporen sluiten bovendien aan op de bevindingen uit 1998 aan de overzijde van de straat (Laat 208-212). Het terrein is door de gemeente opgegraven onder leiding van Annelies van Benthem die hiervoor van het Archeologisch Diensten Centrum werd ingehuurd.

Gesitueerd op de oostflank van de strandwal, leverde de locatie sporen op vanaf de 11de of 12de eeuw. Helaas kwam er geen herkenbare huisplattegrond aan het licht maar wel talrijke greppels, waarvan sommige een merkwaardige gebogen vorm hadden. Ook bij Laat 229-231 waren dergelijke gebogen greppels gevonden – het is de vraag of dit erfgreppels waren of wellicht afwateringsgreppels onderlangs rieten daken van huizen. Een paar greppels bij Laat 233-237 bleken de hoek van een erf te vormen, met de achterzijde ervan op circa 8 meter vanaf de huidige rooilijn van de straat. Waarschijnlijk bestond de Laat destijds nog niet als waterloop (de huidige straat ontstond door demping van de gracht in 1872) en ook nog niet als weg. Aan de oostkant van de opgraving liep een hele bundel van elkaar opvolgende greppels in noord-zuid richting. De meeste moeten omstreeks 1,5 tot 2 meter breed en 1 meter diep zijn geweest. Ze waren door zandverstuivingen steeds snel opgevuld. De jongste greppel bevatte nog een paar scherven 13de-eeuws proto-steengoed. Ze sluiten precies aan op een reeks Noord-Zuid greppels in de opgraving Laat 208-212 aan de overzijde van de straat. Het lijkt erop dat deze greppels onderdeel zijn van een oude verkaveling. De Koorstraat is onderdeel van een oude weg langs de rand van de zandrug die als akkerland diende ( de ‘geest’).  Blijkbaar lagen aan de oostkant van de Koorstraat in de 11de/12de tot 13de eeuw erven van ongeveer 25 tot 30 meter breed. Er waren ook diverse oost-west gerichte greppels in de opgraving, maar daar is geen bundeling van te zien die op een standvastige verkaveling zou kunnen duiden. Bij deze bewoningsfasen horen een drie- of viertal houten tonputten, enkele verspreide paalsporen en andere vage kuilen.
Begin 14de eeuw vonden er bouwactiviteiten plaats langs de Koorstraat. Aan de achterzijde van de panden Koorstraat 45/47 (hoekpand Laat) en 49/51 werden funderingen en kleivloeren gevonden uit deze periode. De huizen waren resp 16,5 en 15 meter lang. Het achterhuis van het pand Koorstraat 49/51 had een kleivloer met bakstenen stookplaats in het midden. Hoekpand Koorstraat 45/47 had een brandmuur die het achterhuis scheidde van het voorgedeelte, met een brede schouw achter tegen de brandmuur. Beide huizen zijn naderhand op de oude funderingen herbouwd, mogelijk in de 15de eeuw. Het hoekpand Koorstraat 49/51 kreeg een nieuwe brandmuur op dezelfde plek als de oude – dit is de huidige achtergevel van het hoekpand (ijssalon Laan). Van origine was het huis erg laag, zonder verdieping en zonder borstwering van de zolder, maar later (mogelijk in de 18de eeuw) is het met een hele verdieping verhoogd.
Van de bebouwing langs de Laat is door latere activiteiten vrijwel niets terug gevonden. Wel werd er van de twee ‘kamer’-woningen die hier in de 17de eeuw gestaan moeten hebben, een 16de/17de-eeuws (gedeeld?) riool aangetroffen richting de gracht van de Laat. Een aardige vondst was een tonput waarin secundair wat 15de-eeuws afval was gedeponeerd, waaronder een complete rood aardewerken vetvanger.
Van de aangetroffen beerputten kunnen er een paar opeenvolgende toegeschreven worden aan het pand Koorstraat 53/55 (het tweede vanaf de hoek Laat). De oudste vondsten hieruit zijn 15de-eeuws.
Middenachter Koorstraat 49/51 bevond zich beerput 3, waarvan de beerlaag enig vondstmateriaal opleverde uit de 15de en 16de eeuw. Een bijzonder stuk was een complete rood aardewerken ‘drinkuit’, een bijzondere bodemvondst waarover in een vorige nieuwsbrief al is geschreven. Het hoekpand Laat/Koorstraat 45/47 leverde geen beerput op – het had vermoedelijk een riool naar de gracht.

Peter Bitter

Afb. 1    Afb. 2

Afb. 1. Greppels en een waterput zichtbaar               Afb. 2
in het gele zand, met op de achtergrond
een beerput.

                                                                              Afb. 2. Een bundeling van rechte noord-zuid lopende
                                                                              11de-13de- eeuwse sloten, met op de achtergrond
                                                                               het gebouw waaronder in1998   het vervolg ervan
                                                                               was opgegraven.

Afb. 3  
Afb. 3. Achtergevels (ooit tussenmuren)
van Koorstraat 49/51 en (rechts) 45/47.
De 15de/16de-eeuwse huizen staan
letterlijk gefundeerd op de resten 
  Afb. 4

 Afb. 4. De met zand opgevulde beerput 2 met deels
 nog intacte koepel is later doorgraven 
door beerput 1 (rechts).

Afb. 5

Afb. 5. Een compleet rood aardewerken bord komt uit een laat-16de- of vroeg-17de-eeuwse tonput.

Laatste wijziging: 28 februari 2011