Cookie Policy

Alkmaar.nl gebruikt cookies.
Cookies instellen en meer informatie

Stedelijke ontwikkeling

Home > Inwoners > Cultuur en Historie > Stedelijke ontwikkeling

Stedelijke ontwikkeling

In de regio vond al bewoning plaats op hoge oeverwallen in de Late Steentijd. In het westelijk stadsdeel rondom de Grote Kerk zijn er aanwijzingen voor bewoning in de Bronstijd (2100-800 voor Christus), IJzertijd (800-12 voor Christus) en Romeinse tijd (12 voor Christus-450 na Christus), maar het onderzoek is nog onvolledig en de vondsten te schaars om ononderbroken bewoning vast te stellen. Vermoedelijk was het niet mogelijk door de veranderende omstandigheden steeds op dezelfde plek te blijven wonen.

Geestgronden

In de 10de eeuw ontstond de eerste nederzetting op de kop van de strandwal Limmen-Heiloo-Alkmaar (het gebied rondom de Grote Kerk). Dit verhoogde stuk grond wordt de geest genoemd. De Westerweg en Kennemerstraatweg-Ritsevoort-Koorstraat waren de wegen die langs de rand van de geest liepen. Op de rand stonden enkele boerderijen. Op de geestgrond werden gewassen verbouwd en het lager gelegen, nattere gebied werd gebruikt voor veeteelt. In de 11de en 12de eeuw stonden er ongeveer 25 boerderijen en een voorganger van de huidige Grote Kerk. Dit is echter alleen archeologisch vastgesteld; bovengronds is van deze fase nooit iets gevonden.

Stedelijke bebouwing

De eerste aaneengesloten stedelijke bebouwing ontstaat langs de dijk (1196/1203), die liep over het tracé Langestraat-Houttil. In 1254 krijgt de stad stadsrechten van de Graaf van Holland. Opvallend is dat er, tot nu toe, alleen aan de Houttil (restanten van) grote 13de-eeuwse bakstenen huizen zijn aangetroffen en dat aan de Langestraat waarschijnlijk in die periode alleen kleinere houten huizen hebben gestaan. In de 14de eeuw worden ook hier grote bakstenen stadskastelen gebouwd. Waarschijnlijk woonden de rijke handelaren oorspronkelijk aan de Houttil met het havenfront voor de deur.

Haven

Begin 14de eeuw wordt het havenfront uitgebreid door het verlengen van de dijk in de richting van de Boterstraat. In de loop van die eeuw worden de gebieden ten zuiden en noorden van de Langestraat opgehoogd. Bij archeologisch onderzoek is het kenmerkende ophogingspakket aangetroffen van de Koningsstraat tot ten zuiden van de Laat. Ook het havengebied wordt verder uitgebreid met de aanleg van de Voordam-Achterdam en de Mient.

Grachten

Steeds meer land wordt gewonnen op het moerassige Voormeer. De groei van de stad zal zich in de komende eeuwen dan ook voornamelijk in oostelijke richting voltrekken.

Eind 15de eeuw komt de groei van de stad in een stroomversnelling. De Oudegracht wordt in 1536 gegraven als nieuwe vestinggracht. Echter in 1573 is deze manier van verdediging al weer achterhaald en wordt er begonnen aan de moderne vestingwerken naar ontwerp van Adriaen Anthonisz. Deze zijn nog niet klaar als de Spaanse troepen in dat jaar de stad aanvallen. Desondanks wordt de aanval afgeslagen.

Stadsuitbreidingen

Eind 16de eeuw is de stad omringd door de vesting, die samen met de aanleg van het Noord-Hollands Kanaal in 1824, in grote mate de huidige vorm van de historische binnenstad bepaalt. Tot aan de Vestingwet van 1874 kon de stad niet worden uitgebreid, maar werd verdicht door de aanleg van nieuwe straten en de demping van water.

Vanaf de jaren ’60 van de 19de eeuw werden er, vooruitlopend op deze vestingwet, veelal kleine arbeiderswoningen buiten de singel gebouwd. Pas vanaf 1890 werden er hele nieuwe wijken aangelegd. Dit gebeurde als eerste aan de zuidwestzijde van de stad, waar het Westerhoutkwartier, de Spoorbuurt, het Emmakwartier en het Nassaukwartier (naar ontwerp van L.A.Springer) tot ontwikkeling kwamen.

Nieuwe woonwijken

De uitbreiding van de stad was voornamelijk particulier initiatief. Om de kwaliteit van de woningen en de groei te sturen werd in 1901 de Woningwet aangenomen. Iedere gemeente met meer dan 10.000 inwoners moest een uitbreidingsplan opstellen. In Alkmaar werd het Plan van Uitbreiding in 1909 vastgesteld.

In de 20e eeuw ontstonden nieuwe woonwijken rond Alkmaar, en in 1972 werden Oudorp, Koedijk-Zuid en Sint Pancras-Zuid aan het grondgebied van Alkmaar toegevoegd. De historische dorpskernen worden nu omringd door de laat 20ste-eeuwse woonwijken.

Laatste wijziging: 30 december 2015