Anja Schouten

Speech burgemeester Anja Schouten bij erkenning koloniaal slavernijverleden op 14 juni 2026

DEEL 1

Welkom allemaal.

Welkom op deze prachtige plek, waar we straks met elkaar het community kunstproject Draden van ons Nederlands Slavernijverleden zullen openen. Voordat we dat doen, wil ik als burgemeester stilstaan bij de resultaten van het onderzoek naar de betrokkenheid van ons stadsbestuur bij het koloniale slavernijverleden en wat dit vandaag de dag voor ons allemaal betekent.

De afgelopen jaren, sléchts de afgelopen jaren, speelt deze geschiedenis steeds meer in onze gemeente. Ik weet dat dat bij velen onder ons anders is. Dat de geschiedenis en hoe deze doorwerkt in het nu, leeft in harten van vele Alkmaarders onder ons. En dat dit hun gehele leven zo is geweest. Vaak in stilte, onbegrip en met verwarring en verdriet. Daar willen we verandering in brengen.

Ik heb ook veerkracht gezien en strijdlust. De wens om die stilte te doorbreken. Die energie zag ik in de vele herdenkingen en vieringen die door nazaten zijn georganiseerd. De momenten die zijn aangegrepen om de geschiedenis en de betekenis daarvan bloot te leggen. De vastberadenheid om het speelveld dat de samenleving heet gelijk te maken. En ik heb daar diep respect voor. Zonder jullie – en jullie weten wie jullie zijn – waren we niet waar wij nu zijn. Daarvoor ben ik jullie dankbaar. Geschiedenis is iets dat in geheel verteld moet worden en de toekomst is er een die we samen vorm moeten geven. Want wat is deze anders dan waard?

Het koloniale slavernijverleden raakt ons allemaal. Het heeft ons allemaal gevormd tot wie wij nu zijn, wij hebben er allemaal lessen uit te leren en wij dienen er allemaal in de toekomst naar te handelen. Alleen zo ontstaan gelijkwaardigheid en heling.

Het verleden leeft voort in verhalen van families, wordt doorgegeven op generaties – soms zichtbaar, maar is altijd voelbaar. In de verhalen én in de stilte die eromheen is gemaakt. En het is juist die stilte die zo vervreemdend is geweest. Niet alleen voor nazaten van tot slaaf gemaakte mensen, ook voor nazaten van contractarbeiders die later onder, tussen haakjes, ‘omstandigheden’ naar de koloniën geronseld werden. De structuren van het kolonialisme zijn ontwrichtend geweest en die ontwrichting is voor velen van ons vandaag de dag nog voelbaar.

Hoe weet je wie je nu bent als je niet weet wie je bent geweest? Hoe weet je waar je naartoe wilt als je niet weet waar je vandaan komt? Hoe krijg je antwoorden op jouw leegte als je er niet over leert en de mensen die het je kunnen vertellen hebben besloten dat zwijgen de beste optie is? Hoe geef je onrecht een plek als de structuren waar je last van hebt vandaag de dag nog bestaan?

Als gemeente werken we hard aan een Alkmaar waarin antwoord wordt gegeven op deze vragen. Een Alkmaar waar iedereen zich thuis voelt en iedereen mee kan doen. Een rechtvaardig Alkmaar. We weten dat dit niet voor iedereen vanzelfsprekend is. In onze samenleving leven mensen die voelen dat waar je geboren bent, de kleur van je huid en je achtergrond, invloed heeft op hoe je bekeken wordt en op tot welk niveau je mag meedoen. Mensen ervaren ongelijkheid, uitsluiting, discriminatie en de wonden die zij van generatie op generatie hebben meekregen.

Juist daarom staan wij vandaag stil bij een pijnlijk en mensonterend deel van onze geschiedenis: kolonialisme, mensenhandel en slavernij. Vele generaties lang duurde deze wreedheid voort. Ook hier in Alkmaar waarvan nu duidelijk is dat handel van specerijen én mensen hier in onze straten ook dagelijkse praktijk had. In de Rijp werden mensen geronseld om overzee te werken. Stadsbestuurders bezaten plantages en tot slaaf gemaakte mensen, en verrijkten zich daarmee. We investeerden in het koloniale systeem, in plantages en in mensenhandel. We adopteerden het koloniale denken met alle gevolgen van dien. Ons straatbeeld veranderde en daarmee ontstond ongelijkheid. Die vandaag de dag nog aanwezig is. 

Ik spreek daarom vandaag, namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Alkmaar, erkenning uit:

De gemeente Alkmaar erkent dat het historische stadsbestuur en inwoners van de stad betrokken waren bij kolonialisme, handel in tot slaaf gemaakte mensen en slavernij. Via bestuurlijke deelname aan de VOC en WIC, handel, plantagebezit en economische activiteiten is geprofiteerd van een systeem van uitbuiting en ontmenselijking van tot slaaf gemaakte mensen.

De gemeente erkent daarnaast dat deze geschiedenis onderdeel is van de ontwikkeling en welvaart van de stad. De gevolgen van dit verleden werken in maatschappelijke verhoudingen en ervaringen van ongelijkheid en discriminatie tot op de dag van vandaag door.

Ik vraag u een minuut stilte om de betekenis van deze woorden een plek van bezinning te geven. 

[1 minuut stilte met na afloop geluid klankschaal]  

DEEL 2

De afgelopen weken, maar eigenlijk jaren, is veel gesproken met inwoners en er is veel nagedacht over de betekenis van deze geschiedenis voor Alkmaar en haar inwoners. Al deze stemmen nemen wij mee in toekomstige besluiten die wij rondom dit thema maken. Het eerlijke verhaal is dat we nog niet precies weten hoe en ook dat we nog niet uitgepraat zijn. Dat we hier de tijd voor willen nemen, samen met de meest actieve en betrokken nazaten en andere geïnteresseerden. Want het is zo ontzettend belangrijk dat we dit goed en zorgvuldig doen.

Ik wil u nu vragen te luisteren naar stemmen van onze inwoners. Naar gedachten, gevoelens en wensen die zijn ingesproken naar aanleiding van de vraag: Hoe maken we deze ongemakkelijke geschiedenis bespreekbaar? En hoe kun je als mens, als inwoner, als gemeenschap helen?

[audiofragment speelt af]

[DEEL 3]

De stemmen laten horen waar het vandaag om gaat. Erkennen is slechts het begin. Hoe maken we echt ruimte voor meerstemmigheid en gelijkwaardigheid? Ruimte voor reflectie. Ruimte om deze ongemakkelijke geschiedenis een goede plek te geven, om te helen en om samen verder te gaan naar een gedeelde toekomst.

De inbreng van Alkmaarders blijft daarbij van groot belang. We zullen met elkaar bruggen moeten slaan en blijven werken aan een samenleving waarin gelijkwaardigheid centraal staat, waarin meerdere perspectieven vanzelfsprekend zijn en waarin we met elkaar kunnen leren, delen en helen.

Laten we deze erkenning zien als een stap naar meer openheid, meer begrip en gelijkwaardigheid in onze gemeente. Een begin van luisteren, leren en samen verder bouwen. Met de juiste geschiedvertelling van het verleden, met aandacht voor het heden en een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de toekomst. 

Dank u wel.

Dames en heren,

Een nieuw jaar begint zelden in stilte. Ook dit jaar niet. In de wereld heerst rumoer dat ons zorgen baart. We zien beelden uit Oekraïne, horen berichten uit het Midden-Oosten, Iran en Venezuela en zelfs Groenland dook plots op in het wereldnieuws. De wereld is kleiner geworden. Wat ver weg lijkt, komt sneller dichtbij. En eerlijk is eerlijk: het journaal kijken is geen ontspannen avondactiviteit meer.

Juist daarom is het goed om af en toe even te landen. Om te voelen waar je staat. En voor ons is dat hier. In Alkmaar. In Koedijk, Oudorp, De Mare, De Rijp, Graft, Grootschermer, Schermerhorn, Driehuizen, Markenbinnen, Noordeinde, Oost-Graftdijk, Oterleek, Starnmeer, Stompetoren, West-Graftdijk en Zuidschermer. Alkmaar is groot genoeg om verschil te maken, en klein genoeg om elkaar te kennen.

Juist nu is het belangrijk om te weten wie we zijn. Waar we voor staan. Wat ons verbindt. Want Alkmaar maken we samen. Dat brachten we onlangs samen in Het Verhaal van Alkmaar. Met drie woorden die zeggen wie we zijn: Authentiek. Aantrekkelijk. Ambitieus. En dat is natuurlijk niet nieuw bedacht, want we leven ze al veel langer.

Authentiek

Authentiek gaat over onze wortels. Over geschiedenis, identiteit en trots zijn. Maar niet té trots, we blijven tenslotte Alkmaarders. We kunnen dit allemaal met eigen ogen zien in “Alkmaar op Film”.

We vierden 200 jaar Noordhollandsch Kanaal. 450 jaar Leeghwater. En 80 jaar vrijheid. Dat zijn geen cijfers. Dat zijn verhalen. Verhalen van strijd tegen het water. Van vindingrijkheid. En van mensen die opstonden voor vrijheid.

Met het standbeeld van Trijn Rembrands gaven we platform aan een verhaal dat te lang onderbelicht bleef. De Alkmaarse vrouw die haar terechte plek in de geschiedenis terugkreeg.

We vierden samen ook onder andere Kaeskoppenstad, Pride, Gondelvaart, Alkmaar Ontzet, Bevrijdingsdag, Koningsdag en mooie feesten in onze

dorpen en kernen. Feesten die ons kenmerken, verbinden en waar iedereen welkom is natuurlijk.

Vooruitkijkend op het komende jaar blijven we investeren in wie we zijn.

Zo ziet u eind maart natuurlijk weer onze wereldberoemde kaasmarkt. In 2026 krijgen de dorpenagenda’s een nieuwe versie, samen met inwoners gemaakt. Zo maken we Alkmaar samen. En in 2026 werken we samen met partners, professionals én vrijwilligers verder aan cultuur, erfgoed en identiteit via de Cultuurvisie. Niet voor niets staat Theater De Vest opnieuw in de top 5 van beste theaters van Nederland.

Aantrekkelijk

Aantrekkelijk gaat over leefbaarheid. Over een plek waar je wilt zijn, waar je je vrij voelt, en waar iedereen mee kan doen.

Alkmaar is in 2025 als tweede geëindigd in de ranglijst van brede welvaart onder de grote Nederlandse steden. Onze ondernemers spelen daarin een onmisbare rol. Van winkelier tot maker, van marktkoopman tot innovatieve ondernemer. Zij zorgen voor werk, levendigheid en toekomstperspectief.

Alkmaar is ook populairder dan ooit. We kregen maar liefst 4 toeristische Michelinsterren, het aantal bezoekers steeg met 39 procent en Alkmaar staat zesde op de lijst van meest gastvrije steden van Nederland. Dat is goed voor de economie, en vraagt om balans. Een aantrekkelijk Alkmaar moet ook aantrekkelijk zijn voor bezoekers én haar eigen inwoners.

Daarom investeerden we in praktische dingen die het leven in Alkmaar net wat fijner maken. Zoals de gratis overdekte fietsenstalling op de Laat. Een plek waar fietsen eindelijk droog staan, al blijven sommige fietsen hardnekkig buiten staan. We werkten aan veiligere wegen, meer groen, en aan een schonere, duurzamere leefomgeving.

Ook in 2026 investeren we in leefbaarheid. Met een participatieplatform waarop je makkelijker ziet bij welke plannen en projecten je kunt meedenken en meedoen. Maar ook met een soort ideeënbus voor bewonersinitiatieven, zodat goede ideeën niet blijven liggen. En met de start van wijkcontactpunten, dichtbij en herkenbaar. Een aantrekkelijke gemeente ontstaat niet vanzelf. Die maak je samen.

Alkmaar was vorig jaar ook aantrekkelijk voor sportliefhebbers. De Simac Ladies Tour bracht de wereldtop van het vrouwenwielrennen naar de stad én onze dorpen. En natuurlijk AZ. De club is al jaren een bron van trots en hét visitekaartje van Alkmaar, nationaal en internationaal.

In 2026 willen we aantrekkelijk blijven voor sport en beweging. Zo komt met de Olympia’s Tour opnieuw een wielertoernooi naar onze stad én dorpen. Maar ook met kleinschaligere initiatieven, zoals het Cruyff Court in Overdie en de Skills Garden aan de Blanckerhofweg.

Ambitieus

Ambitieus gaat over investeren in de toekomst. Ook als die toekomst nog niet morgen begint. Niet wegkijken, maar vooruitgaan. In Alkmaar doen we dat samen.

We groeien. En daarmee verandert ook onze rol. Alkmaar ontwikkelt zich van een beheergemeente naar een ontwikkelgemeente. Dat vraagt om keuzes en om lef. Maar vooral om samenwerking.

Afgelopen jaar werd Alkmaar door het Rijk aangewezen voor grootschalige woningbouw. En er wordt hard aan gewerkt om daar ook de bijbehorende budgetten voor naar Alkmaar te halen.

We zijn al flink aan het bouwen en in 2026 bouwen we verder. Met woningbouw langs het Alkmaars Kanaal, zoals Ringers, Pendorp en Nieuw Oudorp. Woningen voor spoedzoekers bij Plan Robijn. En nog veel meer.

Als centrumgemeente is Alkmaar de scharnier tussen de MRA en Noord-Holland Noord. Dat doen we niet alleen. We werken intensief samen met onze regiogemeenten en partners op het gebied van woningbouw, bereikbaarheid, economie en duurzaamheid. Want veel van de uitdagingen waar we voor staan, stoppen niet bij de gemeentegrens.

We werkten aan slimme oplossingen voor de wereld van morgen. Zoals de investeringen via de Regio Deal. Met superbatterijen op de Boekelermeer, om netcongestie aan te pakken. Met de waterberging in Oudorp, omdat klimaatverandering niet wacht tot wij er klaar voor zijn. En we mogen ons verheugen op de opening van de nieuwbouw van het NoordWest ziekenhuis waardoor we ook in de toekomst kunnen rekenen op hoogwaardige zorg.

Ambitieus zijn betekent ook: ruimte geven aan democratie. Op 18 maart kiezen we een nieuwe gemeenteraad. Dat is het moment waarop inwoners bepalen welke keuzes we maken over wonen, werken, zorg, veiligheid, duurzaamheid en leefbaarheid.

Stemmen is geen formaliteit. Het is een manier om te zeggen: dit is mijn gemeente, dit is mijn toekomst. Ik hoop dat veel van u die stem laten horen.

Ambitie betekent ook: duidelijk zijn over wat we niet accepteren. Geweld tegen vrouwen, intieme terreur, femicide en straatintimidatie horen daar nadrukkelijk bij. Dit zijn geen privéproblemen. Dit zijn maatschappelijke problemen. En als gemeente blijven we ons hier samen met partners in zorg, veiligheid en welzijn met volle overtuiging tegen inzetten.

Tot slot

Alles wat ik tot nu toe heb gezegd over onze geschiedenis, leefbaarheid en ambities komt samen in één vraag: hoe blijven we als gemeenschap sterk, juist als het tegenzit? En dat brengt mij bij weerbaarheid.

Weerbaarheid gaat over voorbereid zijn. Over weten wat te doen als het misgaat. Maar ook over vertrouwen hebben in elkaar. Afgelopen tijd hebben we mooie gesprekken gevoerd met inwoners en ondernemers. En we hebben onze eigen continuïteit op orde gebracht.

Dat is belangrijk. Maar het is niet genoeg. Want weerbaarheid is geen gemeentelijk project. Het is een gezamenlijke opgave. Echte weerbaarheid zit niet alleen in plannen en protocollen. Die zit in mensen. In buren die elkaar kennen. In ondernemers die meedenken. In inwoners die weten waar ze terechtkunnen en ook bereid zijn iets voor een ander te doen.

Het Verhaal van Alkmaar is niets waard zonder saamhorigheid. Zonder het besef dat we samen verantwoordelijk zijn voor onze veiligheid, onze veerkracht en onze toekomst. Alkmaar maken we samen. Niet alleen als alles goed gaat, maar juist ook als het spannend wordt.

Ik wens u een jaar vol gezondheid, vertrouwen en verbondenheid. En vooral: een jaar waarin we blijven omkijken naar elkaar.

Dank u wel.

Beste mensen,

Welkom bij deze herdenking. Een speciaal welkom aan de nabestaanden van de verzetshelden die we vandaag eren. Fijn dat u hier weer bent. Uw aanwezigheid geeft betekenis aan dit moment.

We staan hier samen, zoals we dat ieder jaar doen. Bij het monument. Bij de namen. Bij de verhalen.

We herdenken de nacht van 10 op 11 oktober 1944. De nacht waarin dappere mannen in verzet kwamen. De nacht waarin hoop en moed werden verraden. De nacht waarin levens werden genomen, maar waarin ook iets ontstond dat nooit meer verdween: de overtuiging dat vrijheid het hoogste goed is.

Na een wapendropping in de Wogmeer werden de verzetsmensen in de val gelokt. Er volgde een vuurgevecht. Gerard Veldman kwam als eerste om. De rest probeerde te vluchten. Sommigen werden gepakt. Anderen verscholen zich in een boerderij aan de Zuidervaart. De Duitsers vonden hen en schoten hen dood. De boerderij werd in brand gestoken. Zo begon de geschiedenis die wij kennen als de Slag bij Rustenburg.

Dertien mannen verloren hun leven. Dertien namen, dertien verhalen.

Dirk de Boer, Piet de Boer, Johannes de Jong, Piet Koning, Floor Niele, Johannes de Reus, Siem Spierenburg, Gerard Veldman, Jacob Wagenaar, Piet Wagenaar, Jan Walter, Rein Witteveen en Frans van der Zeijden.

Vandaag herdenken we hen, 81 jaar na die nacht. Tijd heeft de wonden verzacht, maar niet uitgewist. De verhalen blijven. De pijn leeft voort in families, in dorpen, in herinneringen. En tegelijk is er ook trots. Trots op de moed van gewone mensen die buitengewone keuzes maakten.

De mannen van Rustenburg kwamen niet in verzet voor zichzelf. Ze deden het voor hun dorp. Voor hun land. Voor elkaar. Ze deden het voor de toekomst. Voor ons. Hun daden waren niet groot in aantallen, maar groots in betekenis.

Hun namen staan gegrift in steen, maar vooral in ons hart. En juist daarom blijven we herdenken. Omdat vrijheid niet vanzelf spreekt. Omdat vrede niet vanzelf blijft.

We leven vandaag in een vrije samenleving. Een land waarin iedereen mag zijn wie hij is, mag geloven wat hij wil, mag spreken wat hij denkt. Maar vrijheid vraagt ook iets van ons. Vrijheid vraagt om respect. Om luisteren. Om ruimte geven.

De laatste tijd zien we hoe moeilijk dat soms is. Hoe snel woorden kunnen splijten in plaats van verbinden. Hoe een gesprek, dat misschien met de beste bedoelingen wordt gevoerd, plots kan ontsporen.

We zagen dat recent ook in onze eigen gemeenteraad. Wat begon als een kleine, lokale politieke kwestie, groeide al snel uit tot een landelijke mediastorm. Niemand had iets uitgesproken dat echt goed of fout was. Maar woorden werden uit hun verband gehaald, opgeblazen, uitvergroot. Wat begon als een onhandige uitwisseling, groeide uit tot iets wat niemand had voorzien. Voor niemand was dit de bedoeling.

Het laat zien hoe kwetsbaar communicatie kan zijn in een tijd waarin elk woord wordt gewogen, gedeeld en beoordeeld. Waarin nuance soms verloren gaat in de snelheid van meningen. Waarin luisteren soms moeilijker is dan spreken.

Juist daarom is het belangrijk om elkaar niet los te laten. Om terug te keren naar de kern van vrijheid: dat we verschillend mogen zijn, maar samen blijven zoeken naar wat ons verbindt. Dat we ruimte laten voor misverstanden, voor herstel, voor vergeving.

De mannen van Rustenburg handelden uit overtuiging, maar ook uit verbondenheid. Ze kwamen op voor elkaar, niet tegen elkaar. Dat is de les die we vandaag opnieuw mogen leren.

Wie om zich heen kijkt, ziet dat vrede wereldwijd wankel is. Oekraïne. Israël en Gaza. Soedan. En zoveel andere plekken. Elke dag beelden van geweld, van vluchtelingen, van verlies. Soms lijkt het alsof de wereld niets leert van haar verleden.

En toch… er zijn altijd mensen die opstaan. Die helpen, die vangen, die genezen, die hopen. Dat is de kracht van de mens. Die kracht zien we ook hier, in onze eigen gemeenschap. In scholen die herdenkingen organiseren. In jongeren die luisteren naar verhalen van toen. In vrijwilligers die monumenten onderhouden. In families die blijven vertellen wat er gebeurde.

Zolang er mensen zijn die herdenken, is er hoop. Zolang we bereid zijn te leren, is er toekomst.

Het is 81 jaar geleden dat de boerderij Houtlust brandde. 81 jaar sinds een nacht van vuur, angst en verlies. En nog altijd voelen we de warmte van hun moed.

We vragen ons af: zouden wij hetzelfde durven? Zouden wij ook in verzet komen als onrecht ons pad kruist? Het antwoord is niet vanzelfsprekend. Maar we kunnen wel elke dag kleine keuzes maken die bijdragen aan vrede. We kunnen opkomen voor iemand die wordt buitengesloten. We kunnen luisteren zonder te oordelen. We kunnen verschil maken met respect, met vriendelijkheid, met woorden die verbinden.

Vrijheid is niet iets dat we bezitten. Het is iets wat we samen maken. Iedere dag opnieuw.

Als ik om mij heen kijk vandaag, zie ik iets bijzonders. Ik zie jong en oud. Ik zie mensen uit Alkmaar en Koggenland. Ik zie nabestaanden, veteranen, leerlingen, vertegenwoordigers van geloofsgemeenschappen. Allemaal samen, hier, in stilte verbonden.

Dat is de kracht van herdenken. Het brengt ons bij elkaar. Het herinnert ons aan wie we waren, maar ook aan wie we willen zijn.

De 13 mannen van de Slag bij Rustenburg gaven hun leven voor vrijheid. Wij kunnen hun offer niet terugbetalen, maar we kunnen het wel eren. Door te leven met respect. Door niet te zwijgen als onrecht gebeurt. Door elkaar vast te houden als de wereld ruw wordt.

Laten we dat doen. Niet alleen vandaag, maar elke dag. Laten we herdenken door te handelen. Door vrede te beschermen, in woorden en in daden. En laten we dat doen met warmte. Met begrip. Met verbondenheid.

Want vrede begint niet ver weg, maar hier. In ons dorp. In onze stad. In onszelf.

De mensen die hun leven gaven in het gevecht voor onze vrijheid, verdienen het dat wij de herinnering aan hen levend houden. Niet alleen vandaag, maar altijd. Omdat vrijheid kostbaar is. Omdat vrede kwetsbaar is.

Dank u wel.

Lieve mensen,

Wat bijzonder om hier vandaag op deze plek te staan. Op een steenworp afstand van het Victoriepark, waar we afgelopen dinsdag nog een krans legden voor Alkmaars Ontzet. Een traditie waarbij we herinneren dat – gelukkig voor ons – het beleg van de Spanjaarden eindigde in het Ontzet van Alkmaar. En ieder jaar weer staan we op 8 oktober stil bij de moed en kracht van Alkmaarders die in 1573 hun vrijheid verdedigden.

Vandaag, twee dagen later, vieren we opnieuw die kracht. Want vandaag, 10 oktober 2025 krijgt Trijn Rembrands haar zeer verdiende plek. Hier, op de plek waar zij voor haar Alkmaar streed.

Trijn was zestien jaar toen ze meevocht. Zestien. Een meisje nog, maar met de moed van een volwassen vrouw. Ze stond naast de mannen op de muren van de stad. Goede kans dat ze moediger was dan veel van die mannen. Ze laadde geweren, gooide brandende takken en goot kokend teer over de vijand. Onze eigen Kenau. Ze deed wat nodig was om haar stad te beschermen.

Ik probeer me wel eens in te beelden hoe die strijd er toen moet hebben uitgezien. De stadsmuren vol mensen. De rook van brandende polders. De geur van kruit en angst. Vrouwen die stenen aanreikten. Jongens die water haalden. De klokken van de Grote Kerk die boven het rumoer uit luidden. En ergens daartussen een meisje van zestien dat niet vluchtte, maar bleef staan. Omdat ze wist: als ik nu niets doe, verliezen we alles.

Vandaag, meer dan 450 jaar later, kijkt ze opnieuw uit over Alkmaar. In staal en brons. Vastberaden. Krachtig. En – net als toen – niet alleen. Want dit beeld gaat niet alleen over haar. Het gaat over alle vrouwen en meisjes die in moeilijke tijden opstaan.

We hoorden net van historica Marjan Schwegman over de sterke Alkmaarse vrouwen uit onze geschiedenis. Truitje Bosboom-Toussaint, Margaretha Maclaine Pont, Ans Roos. Vrouwen die zich niet lieten tegenhouden, die hun stem gebruikten, ook als dat tegen de regels was.

En kunsthistoricus Cathelijne Blok herinnerde ons eraan hoe belangrijk het is dat we die vrouwen zichtbaar maken. Dat ze een plek krijgen in onze verhalen, in onze stad, in onze verbeelding. In onze kunst. We bouwen letterlijk een wijk waarbij de straten naar vrouwen zijn vernoemd.

Daarom is dit beeld zo waardevol. Het maakt zichtbaar wat lang onzichtbaar bleef. Het zegt: vrouwen hebben ook gestreden, vrouwen hebben verschil gemaakt, vrouwen hebben onze vrijheid mede vormgegeven.

Als ik naar Trijn kijk, denk ik niet alleen aan 1573. Ik denk ook aan vandaag.

In mijn eigen leven voelt gelijkwaardigheid als iets normaals. In mijn werk, in mijn gezin, in mijn omgeving. Ik heb kansen gekregen, ruimte, vertrouwen. Maar dat geldt niet voor iedereen. Nog altijd merken vrouwen dat ze zich vaker moeten bewijzen. Dat hun stem minder snel wordt gehoord. En dat rollen en verwachtingen soms nog steeds bepaald worden door oude patronen.

Veel medisch onderzoek gaat bijvoorbeeld nog steeds uit van het mannelijk lichaam. De loonkloof is nog steeds verre van gedicht, ook in gevallen waarbij man en vrouw hetzelfde werk doen. En in de meeste bestuurskamers zitten, ook in 2025, nog steeds vooral mannen.

Ik denk ook aan de vrouwen en meisjes die nog steeds moeten vechten voor veiligheid, vrijheid en respect. Niet alleen in verre landen, maar ook hier, in Alkmaar. Geweld tegen vrouwen is geen verleden tijd. Het gebeurt nog steeds. Als gemeenschap maken wij ons hier hard voor. Straatintimidatie, onveilige openbare ruimten, huiselijk geweld, femicide. Terecht is daar veel aandacht voor. Maar ook eigenlijk onvoorstelbaar dat dat nog steeds nodig is.

En tegelijk zien we iets moois gebeuren. Feminisme laat zich opnieuw zien. Er is een jonge generatie vrouwen die zich uitspreekt, die zich organiseert, die verandering wil.
Ook hier in Alkmaar zijn er initiatieven die het gesprek over gelijkwaardigheid voeren. Met dezelfde overtuiging als Trijn toen: vastberaden, betrokken, en met lef.

In Alkmaar zijn we samen sterk. Dat zagen we in 1573. Dat zien we vandaag. We staan op voor wat we belangrijk vinden. Voor vrijheid, gelijkheid en verbondenheid.

En dat is precies wat dit beeld uitstraalt. Twee Trijnen. De Trijn van toen en de Trijn van nu. Één geheel. De vrouw van staal, de vrouw van brons. Samen sterk, samen veerkrachtig. Een symbool van strijd, maar ook van hoop.

Dat maakt mij trots. Trots op onze geschiedenis. Trots op onze kunstenaars. En trots op hoe we vandaag nieuwe betekenis geven aan wat Alkmaar al eeuwen typeert: niet opgeven, samen doorgaan.

Mijn dank gaat uit naar Simone van der Vlugt, die met haar woorden tijdens de Ontzetrede dit idee tot leven bracht. En die in haar boeken de vrouwelijke leiders zichtbaar maakt. Aan de Stichting Trijn Rembrands, die met ongelooflijk veel inzet en overtuiging dit project heeft gedragen. En natuurlijk aan Elisabet Stienstra, die met haar kunst Trijn opnieuw tot leven bracht. Niet als beeld uit het verleden, maar als vrouw van nu, trots en krachtig. Dank ook aan iedereen die heeft bijgedragen: fondsen, sponsors, inwoners, vrijwilligers. Want ook dit beeld is, net als de overwinning van 1573, het resultaat van samen doen.

Trijn kijkt ons aan met de blik van iemand die weet wat strijd is, maar ook wat overwinning betekent. Ze herinnert ons eraan dat moed soms klein begint. Met opstaan, met spreken, met niet langer zwijgen.

Laten we die geest van Trijn vasthouden. Hier in Alkmaar, maar ook daarbuiten. In ons leven, in de manier waarop we met elkaar omgaan. Voor haar. Voor de vrouwen van toen. En voor alle Trijnen van nu.

Dank u wel.